Strona główna » Wiadomości » Opinie » Zrzeczenie się roszczenia w procesie cywilnym może rodzić skutki materialnoprawne

Zrzeczenie się roszczenia w procesie cywilnym może rodzić skutki materialnoprawne

20.04.17

Analiza skutków zrzeczenia się roszczenia każe przyjąć, że przynajmniej w części przypadków czynność ta rodzi istotne skutki materialnoprawne, a nie wyłącznie procesowe - pisze Krzysztof Riedl z Uniwersytetu Warszawskiego. 

articleImage: Zrzeczenie się roszczenia w procesie cywilnym może rodzić skutki materialnoprawne fot. Thinkstock

KRZYSZTOF RIEDL
Materialnoprawne skutki zrzeczenia się roszczenia
w procesie cywilnym

Artykuł pochodzi w kwartalnika Polski Proces Cywilny 2017/1>>

1. Uwagi wprowadzające
Tradycyjne rozróżnienie na prawo procesowe cywilne oraz prawo cywilne materialne rodzi pytanie o wzajemne zależności między nimi, a także o tzw. punkty styczne. Jak stwier-dził Władysław Siedlecki, „konsekwencją (...) wewnętrznej łączności obu tych działów prawa musi być to, że czynność podjęta na podstawie przepisów jednego działu prawa może wy-wołać nie tylko skutki prawne, przewidziane przepisami tego działu prawa, ale także skutki prawne związane przez przepisy drugiego działu prawa, o ile oczywiście czynność ta od-powiada warunkom określonym przez odpowiednie przepisy tego działu prawa” . Przykładem punktu stycznego, leżącego na granicy prawa cywilnego procesowego i materialnego jest właśnie – uregulowana w art. 203 kodeksu postępowania cywilnego – instytucja zrzeczenia się roszczenia. Ze względu na szczątkową zaledwie regulację powoduje ona wiele problemów i wątpliwości. W przeciwieństwie do uregulowanego w tej samej jednostce redakcyjnej tzw. zwykłego cofnięcia pozwu (powództwa ) kodeks nie określa właściwie expressis verbis żad-nych skutków prawnych tej czynności, ograniczając się zaledwie do wspomnienia o niej. Do podstawowych problemów należy zagadnienie skutków materialnoprawnych tej czynności – ich występowania oraz ewentualnego charakteru . Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie zajmują w tej kwestii jednolitego stanowiska.
Przez skutki materialnoprawne należy rozumieć takie następstwa prawne, które niejako wykraczają poza sferę procesu, dotykając wprost instytucji prawa materialnego. Pozostają one w opozycji do skutków procesowych, mających znaczenie tylko dla sfery postępowania. Innymi słowy, skutki materialnoprawne oddziałują wprost na stosunki cywilnoprawne, regulowane prawem materialnym, podczas gdy skutki procesowe odnoszą się wyłącznie do stosunków prawnoprocesowych. Niekoniecznie przy tym skutki procesowe muszą ograniczać się wyłącznie do danego, konkretnego postępowania . Omawiany podział ma charakter zupełny, to znaczy, że nie istnieje trzecia kategoria skutków prawnych. Należy przy tym zaznaczyć, że dana czynność może wywoływać równocześnie oba rodzaje skutków.
Skutki procesowe czynności cofnięcia powództwa i zrzeczenia się roszczenia dla samego postępowania, w którym są dokonywane, nie budzą większych kontrowersji (w odróżnieniu od kolejnych postępowań co do tego samego roszczenia). Skutki wynikające z samego cof-nięcia to: unicestwienie ex tunc wszystkich skutków (zarówno procesowych, jak i materialno-prawnych ), jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa (art. 203 § 2 k.p.c.), umorzenie postępowania (art. 355 § 1; art. 332 § 2 k.p.c.) oraz skutki związane z odrębną regulacją zwrotu kosztów (art. 203 § 3 k.p.c.). Podstawowym skutkiem procesowym związanym natomiast ze zrzeczeniem się roszczenia jest przezwyciężenie braku zgody pozwanego na cofnięcie powództwa (art. 203 § 1 i art. 332 § 2 k.p.c.). Już chociażby z tego powodu nie można zgodzić się tezą, że skutki procesowe pochodzą wyłącznie od czynności cofnięcia pozwu, a materialnoprawne od zrzeczenia się .
Problematyka skutków materialnoprawnych czynności zrzeczenia się ma istotne znaczenie dla praktyki sądowej i nie ogranicza się wyłącznie do sytuacji ponownego wystąpienia przez powoda z tym samym roszczeniem, co do którego wcześniej dokonał zrzeczenia. Waga zagadnienia szczególnie uwidacznia się w przypadku tych spraw, w których zrzeczenie dotyczy roszczenia powiązanego równocześnie w określony sposób z innymi podmiotami. Powstają pytania m.in. o to: czy cesjonariusz może dochodzić od pozwanego dłużnika scedowanej wierzytelności, jeżeli cedent we wcześniejszym procesie z dłużnikiem zrzekł się roszczenia , czy ubezpieczyciel jest obowiązany do naprawienia szkody, jeżeli poszkodowany wcześniej zrzekł się roszczeń w stosunku do sprawcy szkody , czy spadkobierca może wystąpić z ponownym powództwem o to samo ustalenie, co do którego wcześniej spadkodawca zrzekł się roszczenia , czy zrzeczenie się przez stronę roszczenia wobec wystawcy weksla odnosi skutek również w stosunku do poręczyciela wekslowego , czy zrzeczenie się roszczenia przez powódkę, która dysponowała już tytułem wykonawczym w postaci aktu notarialnego wobec pozwanych, może skutkować pozbawieniem tego tytułu wykonalności .

20.04.17
Skomentowano 0 razy
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

 
ZOBACZ TAKŻE

Zapisz się na newsletter
Polecamy w oficjalnej księgarni
Wolters Kluwer Profinfo.pl

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE